Vertaald worden

Mijn boek wordt in het Duits vertaald. Het gaat nog een hele klus worden voor de vertaler om het gebroken Nederlands dat de personages uit mijn boek spreken om te zetten in een Duits equivalent. Hoe vertaal je woorden die niet eens in het Nederlands woordenboek voorkomen maar alleen op straat door allochtone jongeren worden gebruikt? Mijn vrees is dat de vertaler voor de makkelijke weg zal kiezen en bij gebrek aan beter populaire jongerentaal als substituut zal gebruiken. Mijn doel bij dit boek was nou juist om die valkuil te ontlopen en woorden te gebruiken die authentiek zijn en nog niet gekaapt zijn door reclamelui.

Hoe pijnlijk zo’n mislukking kan uitpakken, blijkt uit het boek Londonstani van Gautam Malkani. Wat in het Engels nog authentiek aandoet, verkruimelt in het Nederlands jammerlijk door een overmatig gebruik van tenenkrommende woorden die modieus moeten aandoen maar inmiddels hopeloos verouderd zijn. Ook een boek als Trainspotting boet aan zeggingskracht in zodra het in een andere taal wordt gelezen dan het originele. De verminkingen die elke vertaling is, is altijd het hevigst bij boeken die geschreven zijn in een taal die sterk gebonden zijn aan een specifieke regio en de daarbij behorende context.

Ik heb mijn boek geschreven in het Nederlands met een bepaald publiek voor ogen, namelijk het Nederlandse. Ik maak geen enkele aanspraak op universalistische pretenties. Voor sommige schrijvers is elke lezer welkom, maar voor mij is de enige lezer die telt, de lezer die over een Nederlands paspoort beschikt en de Nederlandse taal beheerst. Een enge opvatting van literatuur, ik weet het, maar zoals gezegd, mijn pretenties zijn van bescheiden aard en hoeven niet verder te reiken dan de Nederlandse landgrenzen. Ik vraag mij dan ook vaak af welke redenen de Duitse uitgever heeft om juist mijn boek in het Duits te vertalen. Veel meer dan een zekere exotische waarde zal het niet hebben. Wellicht zullen er boekbesprekers zijn die het zullen roemen of verguizen vanwege de stijl of het verhaal, maar een grootse toekomst in de Duitse bestsellerlijsten zie ik niet weggelegd voor het boek. Daarvoor is het te zeer verbonden met Nederland. Duitsers zullen moeite hebben om de relevantie er van in te zien voor hun eigen samenleving. Althans, ik ga er van uit dat er in Duitsland geen grote groep Marokkaanse randgroepjongeren bestaan zoals ik die in mijn boek heb geportretteerd.

Deze groep jongeren is onderwerp van veel krantenberichten en tv-programma’s. Voor veel Nederlanders zijn ze een grote bron van zorgen en angst. Maar wat betekenen ze voor de Duitser? Die zal ze niet kunnen vergelijken met de Turkse jongeren in zijn land omdat het twee groepen die wezenlijk van elkaar verschillen. En wat moet hij of zij met een boek waarin een taal gebezigd wordt dat juist iets probeert te zeggen over de veranderingen die het Nederlands doormaakt? Ik weet niet wat ik van de vertaling moet denken. Wat de Duitser er wel of niet van zal vinden, zal mij eerlijk gezegd een zorg wezen, want voor hem heb ik het boek niet geschreven. Als het mogelijk was, zou ik alleen het geld voor de vertaalrechten incasseren zonder ooit de Duitse vertaling onder ogen hoeven te komen. Ik heb het boek voor Nederlanders geschreven, niet voor lui die met geen mogelijkheid kunnen bevroeden wat ik met het boek beoog. Daarvoor gaat het boek ze te weinig aan.