Honden, koeien

Ik kom altijd te vroeg aan voor afspraken, min of meer opzettelijk. (Een dag heeft wat mij betreft ruimte voor maximaal drie: ochtend, middag, avond. Als ik toch al ergens zijn moet, wil ik weleens valsspelen en in hetzelfde dagdeel iets vrijblijvends plannen.) Min of meer opzettelijk: ik bedoel dat ik er niet echt mijn best voor doe eerder aan te komen, maar dat ik simpelweg ‘op tijd’ vertrek, zonder daadwerkelijk op de tijd te letten. Dan zie ik verder wel.

Ik zeg dat allemaal eigenlijk vooral om te melden dat ik veel te vroeg aankwam in Den Haag.

We beginnen straks pas, om etenstijd, en ik heb net – de middag is begonnen – m’n reistas uitgepakt, spullen hier en daar op mijn kamer gelegd. Ik schrijf wat. Straks wandel ik nog even.

Ik hoop eigenlijk plaatsen tegen te komen die ik herken van sporadische eerdere bezoeken, waarvan ik nog niet wist dat ze zaten waar ze zitten. Het kost altijd een aantal keren voor een stad zich echt aan je voorstelt. Eerst lijkt de kaart een plat stuk karton, later blijk je daar toch echt een doos van te kunnen vouwen, blijken bepaalde straten aan elkaar te zitten. Dat is wat steden doen, misschien: ze krimpen.

Of ben je het zelf die uitdijt? Een stad als een op de groei gekochte jas.

•

Ik vind tijdens het wandelen een rij bomen terug, langs het water. Hieronder stond ik zo’n vier of vijf jaar geleden al. (Ook toen was ik te vroeg.) Ik bekijk de kade. Alleen aan dit soort momenten, wanneer je terugkomt op plaatsen waar je maar één of twee keer eerder geweest bent, lang geleden, merk je iets van hoe leven voorbijgaat. Daarmee bedoel ik niet iets zwaars, niet dat mijn leven, jouw leven, voorbijgaat, dat het afloopt – ik heb het niet over sterven. Ik bedoel meer dat het de vorm is waarin we leven steeds aantreffen: voorbijgaand. Zoals onder deze bomen lopen, erlangs lopen, ze voorbijgaan.

Daarnet schafte ik een tweedehands exemplaar van A. Alberts’ De honden jagen niet meer aan. Ik heb het al, nu heb ik het nog eens, het is een erg goed boek, en zulke boeken moet je onverwachts weg kunnen geven.

De honden jagen niet meer gaat over een gezin wiens manier van leven – het is een schippersfamilie – begint te verdwijnen, uit de tijd raakt. Is dat niet fascinerend? Dat je 1) een manier van leven kunt hebben, waarmee je probeert het te bedwingen, wat er allemaal gebeurt, en dat dat 2) je ontglippen kan, die manier, je gewoontes. Terwijl het leven zich maar aan je op blijft dringen. Het kan voorkomen dat je op een zeker moment gewoon niet echt meer bij de wereld past.

•

Terug op mijn kamer lees ik De koe die over de waal zwom, van Willem Claassen, en nu pas bedenk ik me dat het een soortgelijk boek is als De honden. Claassen groeide op in een boerengezin, en ook dat – boer zijn – is niet simpelweg een baan, het gaat inderdaad om een manier van leven, iets dat het ritme van je hele dag bepaalt.

In een van de fragmenten waaruit het boek bestaat zegt Willems oma hem: ‘Je wordt later zeker ook boer.’

Willem antwoordt: ‘Misschien.’

Ik moet denken aan het moment dat de jongste zoon uit het gezin van De honden als eerste ‘niet intern’ gaat, op de vaarschool. Daarvoor kiest hij zelf. Misschien omdat hij als eerste doorheeft dat hun schippersbestaan langzaam verdwijnen gaat. Hij moet zich op iets anders voorbereiden dan zijn vader, zijn vaders vader, enzovoort (al kan hij niet weten op wat).