vea column 3

Het hele helden-gebeuren is een moeilijk geval. Sommige helden zijn nu eenmaal helden en zullen dat altijd blijven, Mahatma Gandhi, Martin Luther King of Superman, om er maar een paar te noemen. Odysseus is voor de één een held (de Grieken), voor de ander een sluwe vos (de Trojanen). Bepaalde individuen, zoals Obama of Lance Armstrong kunnen een tijdlang helden zijn, totdat ze hun betovering verliezen. En dan zijn er nog de persoonlijke helden. De helden uit je jeugd zijn waarschijnlijk andere dan de helden waar je als volwassene tegen opkijkt, en gisteren overkwam het me dat ik binnen een uur tijd een nieuwe held vond en een oude kwijtraakte.

Tijdens literatuurfestivals is het vaak zo dat je enigszins terloops een optreden bezoekt, bijvoorbeeld omdat je de aankondiging interessant vond klinken en je even een kijkje wilde nemen zonder vooraf een speciale connectie met het optreden te hebben. In zo’n stemming was ik toen ik naar het optreden van Michail Schischkin ging. Het maakte me niet zoveel uit wat er zou gebeuren, het enige wat ik hoopte was dat hij het niet te veel over de inhoud van zijn boek zou gaan hebben, want niets is saaier dan schrijvers die het hebben over de inhoud van hun boeken (mezelf meegerekend). Maar zodra hij van wal stak, was ik gefascineerd. Schischkin behoort tot een uitstervend soort schrijvers: een groot verteller en spraakmakende intellectueel die de huidige tijd met een kritische blik tegemoet treedt. Iemand met een heldere mening. Duitse auteurs wordt vaak, en terecht, verweten dat ze, als een stelletje verwende kinderen, alleen maar geïnteresseerd zijn in de volgende literatuurprijs of in de Bundesliga-uitslagen. Schischkin was een positieve verrassing, een voorbeeld van een schrijver die vragen wil beantwoorden, maar ook buiten de ivoren toren van de literaire wereld een belangrijke rol in de maatschappij wil spelen.

Ik had een nieuwe held gevonden en verheugde me des te meer op het liveoptreden van een oude held van me, Paolo Giordano. Jarenlang was ik onder de indruk geweest van zijn vermogen om, jong als hij is, zo veel lezers met zijn verhalen te betoveren. Maar live bleef van die betovering weinig over. Op het podium zat een arrogante Italiaan, die sprak alsof hij zwaar onder invloed van drugs was en het ontzettend belangrijk leek te vinden om te vertellen hoe hij het vijfjarige zoontje van zijn vrouw duidelijk had willen maken dat het kind in ‘zijn villa’ was komen wonen, en niet andersom. Ik weet niet of ik hem hiermee tekortdoe. Misschien is het wel een sympathieke vent en had hij ook intelligente dingen te vertellen, maar kon ik dat er niet uithalen, omdat de schrijver voor hem zoveel intelligentere dingen had gezegd. Omdat de familieanekdotes uit het dagelijkse leven van een voormalig natuurkundige – die in weerwil van zijn beroep de komeetlanding niet interessant vond, omdat er vijf miljoen exemplaren van zijn debuutroman zijn verkocht – nogal banaal lijken, nadat iemand kort daarvoor had gesproken over het dilemma van Russische intellectuelen op de drempel van een Derde Wereldoorlog.

Nou, dat is dan misschien ook het gevaar van literatuurfestivals, dat oude helden hun betovering verliezen. Maar tegelijkertijd krijg je er op zo’n festival wel iets voor terug: nieuwe helden.

En naderhand besefte ik eens te meer dat ik nooit een heldin zal zijn, daar ben ik niet moedig genoeg voor. In de Koninklijke Schouwburg waren zo veel mensen dat ik claustrofobisch werd en naar buiten moest vluchten. Dat was jammer, want dat betekende voor mij het einde van de avond, maar tegelijkertijd voelde ik me ook blij, ik bedoel, hoe geweldig is het als je bij een literatuurevenement claustrofobisch wordt? Dat betekent ten slotte dat literatuur gehoord wordt, dat literatuur leeft en dat ze mensen in beweging brengt. En is dat niet precies wat een held zou moeten doen?