logologo
open button

CROSSING BORDER ANTWERP 4 + 6 NOV 2022

arrows

Kies de taal

NETHERLANDS

SPAIN

GESCHREVEN DOOR

Anne Louïse van den Dool

(NL)

VERTAALD DOOR

Irene de la Torre

(ES)

Anne van den Dool - 2 - Onvertaalbaar

4 November 2022

Ik dacht dat het spannendste van het maken van deze festivalteksten het directe schrijven zou zijn: beleven, produceren, nalezen, insturen, allemaal in een paar uur tijd. Geen externe redactieogen, geen ruimte voor reflectie. Maar iets anders blijkt nog spannender: je eigen werk onder je neus vertaald zien worden.

Ik ontmoet Irene donderdagavond in de lobby van het hotel. De komende dagen zal zij mijn teksten naar het Spaans omzetten, met dezelfde snelheid als waarmee ik mijn teksten moet produceren. Ze heeft zich al ondergedompeld in mijn werk, vertelt ze terwijl we naar het restaurant lopen. Ter voorbereiding op deze vertaalmarathon heeft ze mijn laatste roman gelezen, brak ze haar gedachten over de onvertaalbaarheid van de scène waarin het gaat over het onmogelijke eten van een tompouce. (Dat doe ik haar nu opnieuw aan, bedenk ik terwijl ik dit schrijf.)

Zij kent mijn schrijven misschien nog wel beter dan ikzelf, realiseer ik me terwijl ik met haar door de natte Haagse straten loop. Ze heeft van ieder woord niet alleen de betekenis gewogen, maar ook nog eens gezocht naar bijklanken die ik er misschien niet eens bewust in heb gelegd. Vertalen als oneindige zoektocht naar lagen die je vreest te missen – het klinkt me faalangstig makend in de oren.

Ik vraag haar of ik het haar niet te moeilijk heb gemaakt met mijn eerste tekst, of de zinnen niet te lang waren, de woorden niet te ingewikkeld. Ik beken tijdens het schrijven van die eerste tekst nauwelijks aan haar te hebben gedacht. Ze drukt me op het hart dat dat oké is, laat me zelfs beloven haar niet te veel in mijn gedachten te zullen toelaten terwijl ik mijn volgende fragment schrijf. Nu verbreek ik mijn belofte, doe ik niets anders. Nog nooit heb ik zo’n concrete lezer in mijn gedachten had, tegenover wie ik me verontschuldig wanneer ik een neologisme gebruik, die ik een zacht sorry toefluister alvorens ik aan een uitdagende zinsconstructie begin. Alle trucjes die ik zo graag met taal uithaal, zijn voor haar vast de grootste struikelblokken.

Lopend door de donkere straten zegt ze dat het uitgangspunt van mijn roman, dat van een jonge vrouw die door Indonesië reist op zoek naar de juiste plek om de as van haar stiefgrootvader uit te strooien, op haar overkwam als een typisch Nederlands gegeven. Spanjaarden reizen vandaag de dag niet zo massaal de wereld over als Nederlanders en komen dus niet continu tegenover hun eigen volk te staan, zoals de hoofdpersonage van mijn roman. Zonder dat ik het wist heb ik een typisch Nederlands boek geschreven. Nu ik dat weet, kijk ik met andere ogen naar de weg die we afleggen richting Korzo: wat in onze omgeving laat zich nog meer niet vertalen? En is die onvertaalbaarheid voor haar een struikelblok of juist de schoonheid van haar vak?

Morgen zie ik haar weer bij het ontbijt. Dan loopt ze langs een buffet dat in zijn Nederlandsheid bij haar waarschijnlijk minstens net zoveel vraagtekens oproept als mijn teksten. Wat zegt de opstelling over de volgorde waarin we het eten tot ons zouden moeten nemen, wat zijn logische of juist onlogische combinaties, wat zijn de juiste hoeveelheden? Ik wil haar nu alvast een helpende hand toereiken, maar met alles wat ik schrijf, geef ik haar meer werk. Tijd om te gaan slapen. Morgen weer een onvertaalbare dag.

WAT HEEFT DIT VERHAAL GEÏNSPIREERD?

Meer van Anne Louïse van den Dool en Irene de la Torre

7 November 2022

Anne van den Dool - 5 - Niet alleen

Zondagochtend, negen uur. Ik word wakker in de hotelkamer die al vier dagen mijn thuis is. Ik ben gewend geraakt aan het uitzicht op het witte gebouw van de Haagse bibliotheek en het stadhuis, aan de klingelende trams die onoplettende wandelaars attenderen op een mogelijke botsing, aan de dansrepetities in Amare waarvan ik zelfs bij goed turen alleen glimpen van ledematen opvang. Ik ben gewend geraakt aan het ontbijt, waar ik me niet probeer te verliezen in het brede aanbod aan Amerikaanse pannenkoeken, donuts en scrambled eggs, maar met yoghurt, muesli en rozijnen mijn dagelijkse thuisontbijt naboots.

6 November 2022

Anne van den Dool - 4 - Schrijversspel

Soms vraag ik me af of ik wel een echte literatuurliefhebber ben. Zo leg ik veel boeken waaraan ik begin al na enkele pagina’s weer terzijde, omdat ik merk dat stijl of inhoud me niet bekoort. Hele genres sla ik over en de grootste literatuurklassiekers staan nog op mijn leeslijst. Maar het meest alarmerende teken aan de wand vind ik toch het feit dat ik geen televisieprogramma’s over boeken kijk.

3 November 2022

Anne van den Dool - 1 - Passe-partout

De organisatie drukte mij op het hart dat ik bij het schrijven van deze eerste tekst ook mijn ongemak bij de opdracht mocht laten blijken. Van dat aanbod maak ik graag gebruik. Niet om te reflecteren op de snelle productie die van The Chronicles wordt gevraagd – nu beleven, morgen beschrijven, is het devies – of op het feit dat ik in deze proloog moet schrijven over het nog onbeschrijfbare onbekende dat me te wachten staat, maar om te beginnen bij het begin: het concept van het literatuurfestival.

5 November 2022

Anne van den Dool - 3 - Slechte moeder

Ik wist niet hoe laat je zou komen. Ik wist dat je vandaag per koerier naar de festivalboekhandel zou worden gebracht, een kleine stapel als voorbode van wat nog komen gaat. Gisteravond liep ik al eeuwig rondjes langs de boeken van de andere festivalauteurs, bleef maar controleren of je er toch niet stiekem al bij lag. Vanmiddag na de lunch herhaalde ik dat ritueel: ik cirkelde opnieuw over de papieren rotonde, snuffelde zelfs in de dozen die half onder de tafels geschoven stonden. Nog steeds geen spoor van jou.

Zie The Chronicles live tijdens Crossing Border 2022